S. Levitt, S. Dubner, Super Freakonomics, 2009

This is an amazing book in economics: “People respond to incentives, although not necessarily in ways that are predictable or manifest. Therefore, one of the most powerful laws of the universe is the law of unintended consequences.” The book touches upon a diversity of issues, which makes it really interesting: Prostitution, war on drugs, terrorism, emergency room effectiveness, apathy and altruism, response to climate change. It demonstrates economic concepts such as cumulative advantage, declared vs revealed preferences, negative externalities, price discrimination, perfect substitutes, the principal-agent problem, adverse selection, game theory, exit strategy, misaligned incentives, cream skimming, loss aversion. Although about economics, this book is sprinkled with touches on important technological and other building blocks such as object oriented programming, information management, the power of cheap and simple solutions, ideas how to stop hurricanes or global warming, geoengineering, the unstoppable power of technological innovation, letting numbers speak the truth, that in order to change the world you first have to understand it.

The gist perhaps of the book’s message is that when you behave like an economist, you tend to “make decisions based on statistical analysis rather than emotion or political considerations”.

“Instead of thinking of such stories as “economics,” it is better to see them as illustrating “the economics approach.” That’s a phrase made popular by Gary Becker, the longtime University of Chicago economist who was awarded a Nobel Prize in 1992. In his acceptance lecture, he explained that the economic approach “does not assume that the individuals are motivated solely by selfishness or gain. It is a method of analysis, not an assumption about particular motivations…Behavior is driven by a much richer set of values and preferences.”

Τομπάϊας Χιλ, Ο Κρυπτογράφος, 2004 (Tobaias Hill, The Cryptographer)

Ο Τζον Λόου, ο δημιουργός του πρώτου ηλεκτρονικού χρήματος, αποτελεί τον πελάτη της πρωταγωνίστριας του μυθιστορήματος Άννα Μουρ, της ελέγκτριας της οικονομικής υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου στο Λονδίνο.  Ο Τζον, ο πλουσιότερος ίσως άνθρωπος στη γη, συμβιβάζεται γρήγορα με τις παρατηρήσεις της ελεγκτικής υπηρεσίας και πληρώνει στο ακέραιο το επιβαλλόμενο πρόστιμο δώδεκα εκατομμυρίων Σοφτ Γκολντ για τις παραλήψεις του.  Η Άννα όμως εντοπίζει μία ανακολουθία: Ένα κουτί σε μια τραπεζική θυρίδα, στο όνομα του ανήλικου γιου του, που περιέχει ράβδους χρυσού.

«...ο Τζον Λόου υπήρξε πλούσιος ακόμα και πριν το Σοφτ Γκολντ. Στην ηλικία των δεκατριών σχεδίασε και εξαπέλυσε ένα ηλεκτρονικό ιό που τον ονόμασε Πανδώρα...Στη διάρκεια της κοινωνικής εργασίας που του επιβλήθηκε ως ποινή από το δικαστήριο για την αξιόποινη αυτή πράξη του, ο Λόου αξιοποίησε καλύτερα το ταλέντο του επινοώντας το Ασφόντελ 9, ένα επαναστατικό σύστημα που διοχέτευε πληροφορίες στο γενετικό κώδικα των φυτών – ένα μικρό κείμενο πληροφοριών στο κοτσάνι ενός άγριου κρίνου. Στα δεκαεπτά του πούλησε την πατέντα στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών για επτάμισι εκατομμύρια δολάρια. Σύμφωνα με την επίσημη αναφορά της οικονομικής υπηρεσίας...έχει περιουσία σε πολλές χώρες των πέντε ηπείρων. Είναι ο μοναδικός άνθρωπος που έχει ιδιόκτητη γη στην Ανταρκτική...ο Λόου διαθέτει τα πάντα. Ίσως μάλιστα ζει σ’ ένα διαφορετικό αιώνα.»

«Μόνο που κανένας δεν κερδίζει πάντα. Δε θα μπορούσε να επιτρέπεται κάτι τέτοιο γιατί είναι ενάντια στο δημόσιο συμφέρον...Θυμάσαι τον Μπιλ Γκέιτς; “Περιμένω τη πτώση μετά την κορυφή” έλεγε για την αποτυχία.» Και όταν ξαφνικά τα Σοφτ Γκολντ μολύνονται από κάποιο ιό, η Άννα παραιτείται από τη θέση της στην οικονομική υπηρεσία. «Κάθεται και διαβάζει, βιβλία που δεν έχει διαβάσει...τους κρυφούς κώδικες της Σπάρτης, της πόλης που γύρισε την πλάτη στα χρήματα...Ποτέ δεν είναι μόνο για τα χρήματα... Ό,τι αγάπησες είναι ό,τι σου ανήκει».

Orhan Pamuk, Snow, 2004

The story takes place in Kars, a small city in the Eastern Anatolia, Turkey, close to the borders of Georgia and Armenia.  The city is inhabited by Turks, Kurds and Azeris, hounded by the memories of its Armenian uprooted past.  The story is not about ethnic based differences though. It is about cultural differences: The theocratic islamists against the army-backed secular Kemalists, the Koran against the infidels and their “western atheism”, the violent islamists against the peaceful ones, the poor and wretched that are miserable and unhappy against those that find happiness in the presence of God, the tormented former communists against everybody else, the bourgeoisie with friends in high places against the locals with no connections, the informers of Turkish MIT or Islamic networks against those that speak their mind freely, the poor jobless and hopeless sitting day after day in tea-houses with nothing to do, the envied Turkish emigrants in Germany that realize that they cannot find happiness doing lowly jobs or receiving their political exile allowances. The story is epitomized in a theatrical play that takes place in Kars entitled My Headscarf or My Fatherland. All these in the midst of a local coup organised by the local army garrison in order prevent the islamists to win the local elections, while the well connected Turkish MIT keeps a watchful eye.  

The novel is often rather slow and this will occasionally make you read it line by line or even page by page. But Nobel Laureate Pamuk will make you better understand Turkey’s past and current dilemmas: “If God does not exist, then that means that Heaven does not exist either. And that means that the world’s poor, those millions who live in poverty and oppression, will never go to Heaven. And if that is so, then how do you explain all the suffering the poor have to endure? What are we here for, and why do we put up with so much suffering, if it’s all for nothing?” 

Ben Mezrich, Δισεκατομμυριούχοι κατά τύχη, 2009 (The accidental billionaires)

Το βιβλίο αυτό,  στο οποίο βασίστηκε η ταινία The Social Network, αφορά την ιστορία της ίδρυσης του Facebook. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ένας δευτεροετής φοιτητής στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, κατόρθωσε, με την οικονομική ενίσχυση μερικών δεκάδων χιλιάδων δολαρίων  από το συμφοιτητή και συνεργάτη του Εντουάρντο Σάβερν, να δημιουργήσει μέσα σε δύο μόλις χρόνια (2003-2005) το δημοφιλέστερο εργαλείο κοινωνικής δικτύωσης. Στη διαδικασία, ο Ζάκερμπεργκ κατόρθωσε να γίνει ένας από τους νεαρότερους αυτοδημιούργητους δισεκατομμυριούχους.

Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ δεν ήταν κάποιος τυχαίος κομπιουτεράς φοιτητής. "Στο γυμνάσιο, υποτίθεται πως ήταν ένα είδος σούπερ χάκερ...Σύμφωνα με τις φήμες, η Microsoft είχε προσφέρει στον Μαρκ γύρω στα δύο εκατομμύρια δολάρια για να πάει να δουλέψει γι' αυτούς - και παραδόξως ο Μαρκ είχε απορρίψει τη δελεαστική πρόταση." ..."Το Facebook είχε όλα τα στοιχεία ενός επιτυχημένου δικτυακού τόπου. Mια απλή ιδέα, ένα ελκυστικό περιεχόμενο και μια αίσθηση αποκλειστικότητας. Σαν ένα Final Club αλλά ηλεκτρονικό." Το κυριότερο, ίσως: "Ο Μαρκ δε θα επέτρεπε σε τίποτα και σε κανένα να σταθεί εμπόδιο στην εξέλιξη του Facebook." Ενώ οι φίλοι και συνεργάτες του είχαν ως προτεραιότητα τις σπουδές τους ή την κωπηλασία, αυτός εγκατέλειψε το Χάρβαρντ και εγκαταστάθηκε "προσωρινά" στην Καλιφόρνια όπου και αφοσιώθηκε στο δημιουργικό πάθος του.

Αυτή είναι μια πραγματική ιστορία πως οι νέοι άνθρωποι μπορούν να αξιοποιήσουν τα ταλέντα τους για να αλλάξουν τον κόσμο και πως οι υποδομές και το κατεστημένο μιας χώρας μπορούν να τους βοηθήσουν, αλλά τουλάχιστον να μην τους εμποδίσουν, για να πετύχουν πράγματα που ούτε στα πιο τρελά τους όνειρα δε θα μπορούσαν να φανταστούν.

Ενόσω η Αμερική μπορεί να προσφέρει αυτή τη δυνατότητα στους νέους, αυτή θα είναι μια πραγματική δημοκρατική υπερδύναμη. Στις ημέρες αυτές της οικονομικής κρίσης, ανικανότητας και διαφθοράς, των εύηχων υψηλών πολιτικών στόχων και του μακροπρόθεσμου οικονομικού σχεδιασμού για την καταπολέμηση τάχατε της φτώχιας και την αποτροπή της καταστροφής του κόσμου από την υπερκατανάλωση και την παγκόσμια υπερθέρμανση, εάν η Ελλάδα και η Ευρώπη θέλουν να πάνε μπροστά, είναι καιρός να αφήσουν τους νέους τους να φανταστούν, να δημιουργήσουν και να ζήσουν στη δική τους εποχή.

Mario Vargas Llosa, The feast of the Goat, 2001

This is a “novel” about the final part of the life of Rafael Trujillo, a dictator that ruled the Dominican Republic from 1930 until his assassination in 1961. Once Trujillo assumed power, he subsequently abused it by crashing the personalities of his collaborators and eliminating those he could not bend. Trujillo remained in power by doing some good, being ruthless to opposition, installing and controlling collaborators that were loyal, reliable and often capable.

The character of Trujillo made me realize that the seeds of dictatorship are so abundant in the people around us in our daily lives: The bullying classmate, teacher, peer, boss, appointed or elected government official, who often claim a higher cause to justify their madness.  Nobel laureate Llosa reminds us that, even in modern societies, the only true defense against the excessive greed or arrogance of those exercising power are the institutional checks and balances that force them to be accountable.

Λουκά Κακουλλή, Αδάμ Αδάμαντος και Τάσσος Παπαδόπουλος, 2011

Όταν ο συγγραφέας εμφανίστηκε στο γραφείο μου πριν μερικές εβδομάδες πουλώντας αυτοπροσώπως τα βιβλία του, ήμουν διστακτικός να αγοράσω κάποιο από αυτά. Έχω βαρεθεί να ακούω και να διαβάζω τα κολακευτικά ψέματα για τους ανθρώπους που κυβέρνησαν και κατέστρεψαν την Κύπρο. Εξάλλου, ένοιωθα ότι υπάρχουν τόσα άλλα, πιο ενδιαφέροντα, πράγματα για να διαβάσω στον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο μου. Ο Λουκάς Κακουλλής με έπεισε τελικά, αγόρασα και διάβασα αυτό το βιβλίο. Χαίρομαι που οι προσδοκίες μου διαψεύσθηκαν.

Ο Λουκάς καταδεικνύει μέσα από ιστορικά ντοκουμέντα την κατά καιρούς ριζική μετατόπιση των θέσεων αρχών της ηγεσίας του ΑΚΕΛ και του Τάσσου Παπαδόπουλου. Το ΑΚΕΛ ερωτοτροπούσε με την ιδέα της Ένωσης κατά τις δεκαετίες του σαράντα, του πενήντα και του εξήντα και καταδίωξε ανάμεσα στις τάξεις του ανθρώπους όπως τον πρώην Δήμαρχο Αμμοχώστου Αδάμ Αδάμαντο που εξέφραζε τότε τις σημερινές θέσεις λάβαρο του κόμματος αυτού για ελληνοτουρκική συνεργασία και φιλία και μια ανεξάρτητη κυπριακή δημοκρατία. Τότε, ακόμη και ο Αδάμαντος θεωρούσε την ανεξαρτησία ως μέσο για την Ένωση και όχι ως σκοπό! Την ίδια περίοδο ο Τάσσος Παπαδόπουλος άρχιζε τη σταδιοδρομία του ως φανατικός αντικομμουνιστικός αρθρογράφος και ως απορριπτικός κάθε πολιτικής διευθέτησης που δεν οδηγούσε στην Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Ο συγγραφέας δίνει και κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία αναφορικά με την εγκατάλειψη των Μισιαούλη και Καβάζογλου, πράγμα που διευκόλυνε τη δολοφονία τους.

Οι νοοτροπίες αυτές είναι οι ίδιες που οδήγησαν, με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ, στην εκλογή του Παπαδόπουλου στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας και τη δαιμονοποίηση του Σχεδίου Ανάν, αντί της βελτίωσής του που υποσχέθηκαν στον Κυπριακό λαό. Δυστυχώς για την Κύπρο, φαίνεται ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όπως διαπιστώνει ο συγγραφέας, μετά τη λήξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου «από τη μια ήταν η Δεξιά που δεν ήθελε καμιά συνεργασία ή επαφή με τους κομμουνιστές και από την άλλη η Αριστερά που ενώ κατέβαλλε προσπάθειες για την ενότητα του λαού, δεν έλειπαν από τις διακηρύξεις και τις πρακτικές της εκείνα που δυσκόλευαν την επίτευξη του στόχου αυτού»!

Την ημέρα που με επισκέφθηκε ο συγγραφέας στο γραφείο μου για να με πείσει να αγοράσω και διαβάσω βιβλία του, του αντιπρότεινα να διαβάσει αυτός, δωρεάν, κάποια πράγματα που έγραψα εγώ. Μεταξύ άλλων του έδωσα αντίγραφο ενός ελευθέρου ποιήματος που είχα γράψει και δημοσιεύσει στην εφημερίδα Φιλελεύθερος το 1996, υπό τη συναισθηματική φόρτιση της δολοφονίας των Τάσου και Σολωμού από τον τουρκικό στρατό και τους τραμπούκους του. Την επόμενη μέρα με πείρε τηλέφωνο για να μου πει ότι το ποίημα αυτό τον άγγιξε. Αφού διάβασα το βιβλίο του κατάλαβα γιατί. Πολλές από τις ιδέες του ποιήματος, ιδιαίτερα σε σχέση με τον μακιαβελικό αυτοσκοπό της εξουσίας ως την πολιτική επιδίωξη των πολιτικών που κυβέρνησαν την Κύπρο, συμφωνούν με το κυρίαρχο μήνυμα του βιβλίου του.

Αγόρασα παλαιότερα ακόμη δύο βιβλία του Λουκά Κακουλλή τα οποία δε διάβασα ποτέ και μαζεύουν σκόνη στη βιβλιοθήκη μου. Το βιβλίο αυτό, με έπεισε ότι πρέπει να τα διαβάσω.

R.J. Anderson, Ultraviolet, 2011

My teenage daughter seemed to be so absorbed while reading this. When she finished I started reading it out of curiosity. Once I begun, I could not put it down and read the 400 pages in a single weekend. 

The novel is a mixture of adventure, romance and science fiction. It touches upon psychiatric treatment and its legal issues, as well as astrophysics and time travel. I learned about, synesthesia, an interesting and extraordinary neurological condition. The story reminded me that it does not take much to make normal people insane: Just take their freedom away or make them submit to therapy involuntarily.

The book is sprinkled with some interesting messages:

·        There are a lot of things that we do not know about the people we associate with and there is usually an explanation why some behave weirdly. We should not be judgmental.

·        It often helps if we get out of our way and spend some time to get to know people around us better. Sometimes friends are not really friends while adversaries are not really enemies.

·        We appreciate and love the people that accept us and value us the way we are.

Robin S. Sharma, Ο Μοναχός που πούλησε τη Ferrari του, 1997 (The Monk Who Sold His Ferrari)

Ένα βιβλίο με πολλές σοφές κουβέντες που όμως δεν είναι μυθιστόρημα, όπως θα ανέμενε κάποιος από τον τίτλο του.  Το βιβλίο αποτελεί περισσότερο μια συνταγή για το πως θα μπορούσε κάποιος να ζήσει μια ζωή με νόημα: Βρες και κάνε αυτό που πραγματικά αγαπάς, ακολούθησε το σκοπό της ζωής σου, γίνε κυρίαρχος του νου και του εαυτού σου, ζήσε με (αυτο)πειθαρχία, σεβάσου το χρόνο σου, υπηρέτησε ανιδιοτελώς τους άλλους, αγκάλιασε το παρόν.

Γουόρις Ντίρι και Καθλήν Μίλλερ, Λουλούδι της Ερήμου, 1998 (Waris Dirie & Cathleen Miller, Desert Flower)

Η συγκινητική ιστορία της Γουόρις Ντίρι, ενός αγράμματου κοριτσιού από τη Σομαλία που το έσκασε από το σπίτι της και τον πατέρα της σε ηλικία 13 χρόνων επειδή αυτός ήθελε να την παντρέψει με ένα γέροντα για πέντε καμήλες.  Κατόρθωσε να μεταναστεύσει στη Μεγάλη Βρετανία και ακολούθως στις Ηνωμένες Πολιτείες εργαζόμενη αρχικά ως υπηρέτρια και υπάλληλος στα εστιατόρια Μακ-Ντόναλντ, και στη συνέχεια, αφού την ανακάλυψε ένας επαγγελματίας φωτογράφος στο Λονδίνο, ως επιτυχημένο μοντέλο.

Η ιστορία της συγκίνησε πολλούς ανθρώπους και οργανισμούς παγκόσμια, πράγμα που οδήγησε και στο διορισμό της ως Ειδικής Πρέσβειρας των Ηνωμένων Εθνών, ταγμένη ενάντια στην πρακτική του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (κλειτοριδεκτομή) που εξακολουθεί να εξασκείται σε εκατομμύρια κορίτσια κυρίως σε χώρες της Αφρικής, και από την οποία υπέφερε και η ίδια.

Αυτό το βιβλίο ενημερώνει με τον πιο παραστατικό τρόπο για τη ζωή στην Αφρική και τη Σομαλία καθώς και για τη ζωή και τις δυσκολίες των παράνομων μεταναστών στην ανεπτυγμένη δύση. Η ιστορία της Γουόρις δίνει ελπίδα σε εκατομμύρια φτωχούς ανθρώπους ότι με επιμονή, κάποιας δόσης ρίσκου, κάποιες μικρές παρανομίες, λίγη πανουργία και μία δόση τύχης, ο καθένας μπορεί να ξεφύγει από το μίζερο κατεστημένο της ζωής του και να πετύχει φανταστικά πράγματα, πέραν οποιασδήποτε αρχικής προσδοκίας του.

Α. Αιμιλιανίδης, Μ. Κοντός, Γ. Κέντας, Σημαδεμένη Τράπουλα, 2010

Αυτό το βιβλίο μπορεί να βοηθήσει τον καθένα να αντιληφθεί καλύτερα τις αντιπαραθέσεις των κυπριακών πολιτικών κομμάτων και το ρόλο που διαδραματίζουν τα Ηνωμένα Έθνη στις διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος. Ο αναγνώστης θα συνειδητοποιήσει πόσο δύσκολο είναι πλέον να βρεθεί κάποια λύση που να μπορεί να εγκριθεί σε ένα δημοψήφισμα από τους ελληνοκυπρίους. Εν ονόματι της προσπάθειας εξεύρεσης λύσης από την εκάστοτε κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχουν πλέον παραχωρηθεί  τόσα πολλά προς την τουρκική και τουρκοκυπριακή πλευρά.

Όπως προειδοποιούν οι ίδιοι οι συγγραφείς το βιβλίο είναι αντικειμενικό μόνο στο βαθμό της καταγραφής των γεγονότων. Η ανάλυση και τα συμπεράσματά τους αποτελούν συνέχεια των προηγούμενων πεποιθήσεών τους «...ότι η φιλοσοφία του Σχεδίου Ανάν περιφρονούσε τη διεθνή νομιμότητα, αδιαφορούσε για τη βιωσιμότητα και λειτουργικότητα του νέου κράτους και δημιουργούσε ένα Σύνταγμα που αποτελούσε νομιμοποίηση της ένοπλης βίας». Το πρόβλημα είναι ότι ανάλογες επιστημονικές θέσεις θα μπορούσαν να εκφραστούν για την πλειονότητα των συμφωνιών που εξαναγκάζονται να υπογράψουν οι ηττημένοι πολεμικών συρράξεων.

Το βιβλίο καταδεικνύει ότι εκείνο που ενδιαφέρει περισσότερο την ομάδα Ντάουνερ (όπως και άλλων ξένων που επιφορτίστηκαν προηγουμένως με την επίλυση του Κυπριακού) είναι η επίτευξη συμφωνίας, ανεξάρτητα του περιεχομένου της. Αποτελεί ευθύνη των πλευρών να προστατέψουν τα δικά τους συμφέροντα.

Οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι «Η Τουρκία έχει ήδη επεξεργαστεί ένα σχέδιο «Β». Υποστηρίζει ότι αυτή η διαδικασία είναι η τελευταία ευκαιρία για το κυπριακό. Αν δεν υπάρξει λύση, τότε θα πρέπει να προωθηθεί η πολιτική, η οικονομική και πολιτισμική αναβάθμιση του ψευδοκράτους, με ορίζοντα την αναγνώριση δύο κρατών στο νησί. Αυτό το σχέδιο έχει κοινοποιηθεί σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω επίσημου εγγράφου τον Ιανουάριο του 2010».  Με άλλα λόγια η Τουρκία έχει σχεδιάσει πως θα προστατέψει και θα προωθήσει τα συμφέροντά της είτε σε περίπτωση συμφωνίας είτε όχι.

Το ερώτημα που γεννάται είναι ποιο είναι το εναλλακτικό σχέδιο της Κυπριακής Δημοκρατίας όταν θα έχει πλέον διαπιστωθεί από όλους ότι οι ελεύθερες διαπραγματεύσεις δεν οδηγούν στην επίτευξη αποδεκτής συμφωνίας; Κατά τη γνώμη μου, ο μέσος  Κύπριος θα παραμείνει εύπιστος σε κάθε νέο πεφωτισμένο από τους «απορριπτικούς» ηγέτες του που θα διακηρύσσει ότι διαθέτει τη σοφία, τη δύναμη, τον πατριωτισμό ή τις σχέσεις για να βελτιώσει κάποιο προηγούμενο σχέδιο λύσης. Αυτό όμως δεν αποτελεί εναλλακτικό σχεδιασμό. Από την άλλη πλευρά, ίσως η μέχρι σήμερα διαλλακτικότητα των Κυπριακών Κυβερνήσεων ενόψει της απουσίας εναλλακτικού σχεδίου, να έχει βοηθήσει ώστε η Τουρκία και οι σύμμαχοί της να μην ακολουθήσουν χειρότερες τακτικές εκφοβισμού για να εξαναγκαστούν οι Κύπριοι να αποδεχτούν μια συμφωνημένη λύση.

Άσχετα με το κατά πόσο κάποιος συμφωνεί με την ανάλυση ή τα συμπεράσματα των συγγραφέων το βιβλίο αυτό αδιαμφισβήτητα πετυχαίνει τον πρώτιστο στόχο του: "...συνδράμει στην πληρέστερη δυνατή ενημέρωση του πολίτη ως προς το τι συζητείται πίσω από τις κλειστές πόρτες των διαπραγματεύσεων για το μέλλον του".